Jednym ze środków kompensacyjnych przewidzianym przez przepisy prawa jest obowiązek naprawienia szkody, wynikający z art. 46 Kodeksu Karnego. Zgodnie z niniejszym przepisem: „W razie skazania sąd może, a na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka, stosując przepisy prawa cywilnego, obowiązek naprawienia, w całości albo w części, wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; przepisów prawa cywilnego o możliwości zasądzenia renty nie stosuje się”. Podstawowym celem niniejszego przepisu jest przede wszystkim ułatwienie osobie pokrzywdzonej pełnego zaspokojenia roszczeń o charakterze cywilnoprawnym, które wynikają z popełnionego przestępstwa.

Przykładem zastosowania omawianego przepisu będzie skazanie sprawcy czynu na podstawie art. 177 §1 kodeksu karnego: „Kto, naruszając, chociażby nieumyślnie, zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, powoduje nieumyślnie wypadek, w którym inna osoba odniosła obrażenia ciała określone w art. 157 § 1, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.”
Co do zasady częstymi negatywnymi skutkami wypadku komunikacyjnego są m.in. naruszenia czynności narządów ciała powyżej 7 dni, co z kolei związane jest z koniecznością hospitalizacji jak i długotrwałej rehabilitacji, której celem jest powrót do stanu zdrowia sprzed wypadku. Ponadto osoby, które zostały poszkodowane w wypadku w bardzo licznych przypadkach nie są w stanie wrócić do poprawnego funkcjonowania w życiu codziennym z uwagi na swoistą traumę, która został wywołana wypadkiem przez co zmuszone są do zasięgnięcia pomocy psychologa. Opisane konsekwencje wypadku, rodzą po stronie Pokrzywdzonego konieczność ponoszenia kosztów związanych z ratowaniem zdrowia. Ułatwienie realizacji niniejszego uprawnienia wprowadza właśnie omawiany w ramach niniejszego artykułu przepis 46 kodeksu karnego.
Orzeczenie obowiązku naprawienia szkody możliwe jest w wypadku gdy dojdzie do skazania za przestępstwo, którego skutkiem jest szkoda lub też za przestępstwo, które spowodowało wyrządzenie osobie pokrzywdzonej krzywdy. Szkoda w rozumieniu art. 46 kodeksu karnego, pojmowana jest w rozumieniu cywilistycznym i oznacza przede wszystkim uszczerbek materialny jakiego osoba pokrzywdzona doznała na skutek przestępstwa. Krzywda natomiast winna być rozumiana jako uszczerbek niemajątkowy i powinna być rozumiana jako zadośćuczynienie.

Możliwość dochodzenia zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na gruncie art. 46 kodeksu karnego, możliwe jest w sytuacji gdy doszło do naruszenia dóbr osobistych osoby pokrzywdzonej. W związku z powyższym orzeczenie przez Sąd zapłaty zadośćuczynienia może nastąpić obok obowiązku naprawienia szkody. Rozstrzygając o fakcie czy zobowiązać sprawcę do naprawienia wyrządzonej w wyniku przestępstwa szkody w całości czy też w części Sąd zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę takich faktów jak to czy sprawca uprzednio w części naprawił szkodę. Ponadto Sąd zwraca również uwagę na to czy zachowanie Pokrzywdzonego przyczyniło się do powstania szkody.
Warto również podkreślić, stanowisko Sądu Najwyższego dotyczące omawianego w ramach niniejszego artykułu przepisu. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2008 r. V KK 377/07, Sąd stwierdził, iż: „Środek karny w postaci obowiązku naprawienia szkody nałożonego na podstawie art. 46 § 1 k.k. jest ograniczony jedynie do rozmiaru rzeczywistej szkody wynikłej bezpośrednio z przestępstwa i nie obejmuje odsetek stanowiących element szkody wynikły z następstw czynu sprawcy”. Ponadto w wyroku z dnia IIIKKN 269/00 z dnia 21 listopada 2002 r., Sąd Najwyższy podkreślił, że: „W razie śmierci pokrzywdzonego trzeba zaś mieć na uwadze przepisy prawa cywilnego. Wskazuje na to sam art. 46 § 1 k.k., w którym w końcowym fragmencie wyłączono stosowanie przepisów prawa cywilnego o przedawnieniu roszczeń i o możliwości zasądzenia renty, co oznacza a minori ad maius, że mają tu zastosowanie pozostałe przepisy tej dziedziny prawa, w tym dotyczące przechodzenia roszczeń po zmarłym na inne osoby lub ich własnych roszczeń związanych ze śmiercią”.
            Wprowadzenie art. 46 do Kodeksu Karnego, stanowi swoiste ułatwienie dochodzenie roszczeń przez Pokrzywdzonego z tytułu szkody oraz doznanej krzywdy z tytułu popełnienia przestępstwa. Pokrzywdzony w większości wypadków nie jest zmuszony do egzekucji swoich uprawnień na drodze postępowania cywilnego oraz ma możliwość uzyskania szybszej rekompensaty. Niemniej jednak należy pamiętać, iż niekiedy przy odszkodowaniu lub zadośćuczynieniu w wyższej wysokości warto dochodzić zapłaty od Ubezpieczyciela sprawcy nie zaś bezpośrednio od sprawcy. Istnieje bowiem ryzyko, że sprawca może nie posiadać majątku pozwalającego na wypłatę odszkodowania lub zadośćuczynienia. W przypadku większych bowiem uszczerbków na zdrowiu lub śmierci Pokrzywdzonego, kwoty należne mogą sięgać od kilkudziesięciu do kilkuset tysięcy złotych. 

autorem wpisu jest aplikant adwokacki Aleksander Gdak

Niniejszy wpis odpowie na pytanie czy poszkodowany ma obowiązek naprawić uszkodzony pojazd i przedstawić fakturę za naprawę lub faktury źródłowe za zakup części na żądanie Ubezpieczyciela, a także czy ponosi jakiekolwiek negatywne konsekwencje w razie nie wypełnienia ww. żądań 

Odmowa uznania kosztów naprawy
            Mimo ugruntowanego w tym zakresie orzecznictwa często zgłaszają się do nas Klienci, którym Ubezpieczyciel odmówił wypłaty odszkodowania w całości lub w części żądając udokumentowania faktu przeprowadzenia naprawy w tym przedstawienia faktur źródłowych na zakup części i przeprowadzenia oględzin ponaprawczych. Jest to działanie niezgodne z prawem mające na celu arbitralne umniejszenie swojej odpowiedzialności i obniżenie należnego odszkodowania.

• Obowiązek naprawy pojazdu

Sądy wielokrotnie rozstrzygały tę kwestię co doprowadziło do utrwalenia w orzecznictwie stanowiska, że obowiązek naprawienia szkody poprzez wypłatę odpowiedniej sumy pieniężnej powstaje z chwilą wyrządzenia szkody i nie zależy od tego, czy poszkodowany naprawił pojazd i czy w ogóle zamierza to zrobić. Należne odszkodowanie obliczone metodą kosztorysową obejmuje koszt niezbędnych materiałów i robocizny jakie są konieczne aby przywrócić pojazd do stanu jak przed szkodą. To czy naprawimy nasz pojazd w sytuacji, gdy obowiązek Ubezpieczyciela polega na wypłacie przez odpowiedniego odszkodowania w pieniądzu zamiast restytucji naturalnej (naprawy pojazdu) nie może mieć wpływu na nasze prawo do odszkodowania.

• Żądanie przedstawienia faktur źródłowych

Nie jest też zgodne z prawem żądanie przez Ubezpieczyciela przedstawienia oryginalnych faktur źródłowych potwierdzających fakt zakupu nowych części. Rzecznik Finansowy wskazuje, że Ubezpieczyciel może żądać od nas tylko takich dokumentów, które są niezbędne do dalszego prowadzenia i zakończenia postępowania. Artykuł 17 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych stanowi, że ograniczyć odszkodowanie tylko w ściśle określonych przypadkach, po łącznym spełnieniu następujących przesłanek:

• jeżeli roszczący nie przekazał informacji, która była w jego posiadaniu;
• uczynił to z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa;
• miało to wpływ na ustalenie istnienia lub zakresu odpowiedzialności cywilnej, bądź też na zwiększenie rozmiarów szkody.

Opisane okoliczności odnoszą się także do kwestii żądania faktur źródłowych. Brak dostarczenia tych faktur przez Poszkodowanego nie spełnia żadnej z wyżej wymienionych przesłanek. Omawiane faktury nie potwierdzają przeprowadzenia naprawy uszkodzonego pojazdu, lecz dotyczą zakupu części zamiennych przez warsztat (np. przez hurtownię lub sklep motoryzacyjny). Ich niedostarczenie nie ma wpływu na ustalenie istnienia lub zakresu odpowiedzialności cywilnej, ani też na zwiększenie rozmiarów szkody. Nadto, nie istnieją podstawy prawne, które nakładają na serwis obowiązek udostępnienia właścicielowi naprawianego pojazdu faktur źródłowych.

******

Podsumowując, naprawa pojazdu oraz przedstawienie faktur źródłowych za naprawę nie są konieczne do uzyskania odszkodowania z ubezpieczenia OC. Żądanie Ubezpieczyciela udowodnienia naprawy i przedłożenia wskazanych faktur jest nieuprawnione i nie powinno powodować zaniżenia należnego poszkodowanemu świadczenia. Warto o tym pamiętać w sytuacji gdy Ubezpieczyciel uchyla się od wypłaty nam odszkodowania lub rażąco je zaniża.

Zgodnie z prowadzonymi przez Komendę Główną Policji statystykami w 2017 roku doszło do ponad 32700 wypadków w całej Polsce, z czego aż 1777 wypadków miało miejsce w Warszawie. Niejednokrotnie poszkodowani w wypadku mają problem z odzyskaniem odszkodowania z uwagi na to, że sprawca uciekł z miejsca wypadku lub też nie miał ważnego ubezpieczenia OC. 
Pomagamy naszym Klientom w uzyskaniu świadczenia w takich sytuacjach. Poniżej przedstawiamy najważniejsze informacje związane z powyżej opisanymi sytuacjami. 

Sprawca zbiegł z miejsca zdarzenia
​W sytuacji kiedy sprawca zbiegł z miejsca wypadku można dochodzić odszkodowania od Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego (UFG). Warunkiem skutecznego dochodzenia roszczenia od UFG jest wystąpienie w wyniku wypadku szkody osobowej (rozstrój zdrowia kierowcy lub pasażera trwający nie krócej niż 14 dni). Wówczas UFG pokrywa tak szkodę osobową (odszkodowanie, zadośćuczynienie) jak i szkodę materialną (uszkodzenie pojazdu i innych przedmiotów, które uległy szkodzie). 
Niestety jeśli w wyniku zdarzenia doszło jedynie uszkodzenia mienia (często takie sytuacje mają miejsce w przypadku szkód parkingowych) wówczas UFG nie pokryje szkody. Pozostaje zabezpieczyć dowody umożliwiające odnalezienie sprawcy (zabezpieczyć monitoring, zebrać informacje od świadków), a następnie zgłosić zdarzenie na Policję.

Sprawca nie posiadał ważnego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych
Brak ważnej polisy OC również daje poszkodowanemu uprawnienie do uzyskania odszkodowania oraz zadośćuczynienia od UFG. W takim przypadku nie jest konieczne aby szkodzie majątkowej współtowarzyszyła szkoda osobowa. 

Zgłoszenie szkody z AC
Warto nadto pamiętać, iż w przypadku zgłoszenia szkody i wypłaty odszkodowania z AC w przypadku jeśli UFG przyjmie odpowiedzialność za szkodę można również zwrócić się do tej instytucji o zwrot zwyżek składek związanych ze zgłoszoną szkodą. 

Miło nam poinformować, że zakończyliśmy rok 2018 z sukcesem dla naszych Klientów. Grudzień bowiem obfitował w kilka pozytywnie zakończonych dla naszych Klientów spraw. 
Jedną z takich spraw była tocząca się w pierwszej instancji przed Sądem Rejonowym w Wołominie, a następnie w II instancji przed przed Sądem Okręgowym Warszawa - Praga w Warszawie sprawa dotycząca uszkodzenia pojazdu marki Toyota Aygo z OC posiadacza pojazdu mechanicznego.

W sprawie Ubezpieczyciel odmówił wypłaty odszkodowania twierdząc, że uszkodzenia poszkodowanego i sprawcy nie korelują ze sobą. Po analizie sprawy i konsultacji z rzeczoznawcą doszliśmy do wniosku, iż Ubezpieczyciel się myli i w żadnym razie nie ma podstaw do wysnuwania takich twierdzeń. 

Sąd I instancji uwzględniając żądanie naszego Klienta zasądził kwotę 23 641 zł wraz z kosztami procesu, które to wynosiły niespełna 6800 zł. Następnie od tegoż wyroku odwołał się ubezpieczyciel wnosząc apelację. Dnia 14 grudnia 2018 r. apelacja została oddalona. W konsekwencji Ubezpieczyciel jest zobowiązany zapłacić łącznie z kosztami procesu oraz odsetkami prawie 40 tyś zł. 

W sprawie zaangażowany był współpracujący z nami na stałe rzeczoznawca samochodowy. Koszt sporządzonej przez niego wyceny w konsekwencji wygranej sprawy poniósł Ubezpieczyciel. 

Taka sprawa jak ta pokazuje nam oraz naszym Klientom, że warto walczyć przed Sądem o należne odszkodowanie z tytułu odszkodowania z OC sprawcy. Ubezpieczyciele odmawiając wypłaty odszkodowania coraz częściej posługują się wręcz absurdalnymi argumentami, które bez problemu, we współpracy z rzeczoznawcą jesteśmy w stanie obalić.